Uncategorized @hy, Էսսե

Մինակ ենք…

28 / 11 / 2023

Իւրաքանչիւր անհատ իր կեանքի ընթացքին կը գործէ բազմաթիւ սխալներ, սակայն կարեւորը այդ սխալներուն անդրադառնալն է, որպէսզի դասեր քաղէ եւ ճշդէ իր կեանքի ուղին։ Նոյնն է իրականութիւնը ազգութեան, հայրենիքի եւ պետականութեան պարագային։ Բոլորս լսած ենք հետեւեալ խօսքը՝ «Պատմութիւնը ինքզինք կը կրկնէ», հետեւաբար, անձնական կեանքի սխալներու ուղղումէն անկախ, պէտք է նաեւ գիտակցինք եւ ուղղենք ազգութեան, հայրենիքի եւ պետականութեան հանդէպ մեր գործած սխալները։

Հայը դարերու ընթացքին ապրեցաւ շատ դաժան պատմութիւն մը։ Իրավիճակ մը, որ այսօր տակաւին կը կրկնուի եւ կը շարուակուի, որովհետեւ կը մերժենք գիտակցելու մեր սխալները եւ տեսնելու ողջ մնալու ճանապարհը։ 20-րդ դարու սկզբնաւորութեան սկսած ցեղասպանութիւնը տակաւին կը շարունակուի եւ Թուրքիոյ գործնական փորձերը կը կրկնուին, սակայն հայը կը շարունակէ ապրիլ եւ գործել նոյն ուղիով, առանց գիտակցելու, թէ այդ ուղին իրեն կը տանի դէպի անդուդ։

Հայը իր պատմութենէն բազմաթիւ դասեր ունի քաղելիք, այդ դասերու շարքին է՝ սեփական ուժի վրայ ապաւինիլը։ Հայութեան մեծագոյն «դաշնակիցը» կը համարուի Ռուսիան։ Պետութիւն մը, որ դարերու ընթացքին յաճախ հայ ազգի շահերուն հակառակ քայլեր ձեռնարկած է, իսկ հայը ուշքի չգալով հետեւողականօրէն կրկնած է նոյն սխալը՝ Ռուսիան ընդունած է իբրեւ պաշտպանութեան յենարան։ Իսկ ի՞նչ կը վկայէ պատմութիւնը այս հարցին շուրջ։

1878-ին, Սան-Սթեֆանոյի դաշնագիրին յաջորդեց Պերլինի Վեհաժողովը, որուն ընթացքին, Հայկական Հարցի քննարկումը վերափոխուեցաւ 16-րդ յօդուածէն 61-րդ յօդուածի, ստանալով նուազ կարեւորութիւն։ Իսկ աւելին, նոր պայմանի դրութիւնը ռուսական զօրքերուն ստիպեց Հայկական գաւառները լքելու առանց բարեփոխումներ իրականացնելու։ Այսինքն, առաջին դժուարութեան հանդիպելով, ռուսը ընտրեց իր անձնական շահերը եւ հայուն առանձին ձգեց Օսմանեան կայսրութեան օրհասին դիմաց։

1917-ին, Ռուսիոյ մէջ սկսան յեղափոխութեան շարժումները, իբրեւ հետեւանք, Հայկական Լեռնաշխարի մէջ տեղեկայուած զօրքը դուրս բերուեցաւ եւ Հայ Կամաւորական Գունդերը մնացին առանձին Օսմանեան բանակի դիմաց։

1920-ական թուականներուն սկսաւ Ստալինի գործարքները, ով անդադար համաձայնութիւններ կնգեց Թուրքիոյ եւ Խորհրդային Ազրպէյճանի հետ եւ անոնց յանձնեց Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան ընթացքին, հայ ժողովուրդի ազատագրած հողերուն մեծ մասը։

1988-ին տեղի ունեցան Սումկայիթի եւ Պաքուի ջարդերը, որոնց ընթացքին պետական մակարդակի հրամանի տակ, ազերիները կողոպտեցին, սպաննեցին եւ խոշտանգման ենթարկեցին հայ ընտանիքները։ Իսկ Խորհրդային ուժերը սկսան իրավիճակը հանդարտեցնել երբ արդէն շատ ուշ էր։

Արցախեան ազատագրութեան ժամանակ, Խորհրդային ուժերու հետ համատեղ, ազերիական զօրքերը գործողութիւններ իրագործեցին։ Այդ գործողութիւններէն էր՝ Մայիս 1991-ին տեղի ունեցած Օղակ գործողութիւնը, որուն հետեւանքով բազմաթիւ հայեր տեղահանուեցան։

2020-ի Արցախեան պատերազմի ընթացքին Ռուսիան մերժեց Հայաստանին օժանդակութիւն ցուցաբերել, պատճառաբանելով թէ մարտերը տեղի կ՚ուենան Արցախի մէջ եւ ոչ թէ Հայաստանի ճանաչուած սահամններէն ներս։ Ռուսիան նախընտրեց միջնորդի դեր խաղալ, փորձելով կասեցնել մարտերը, որոնք աւարտեցան ոչ թէ «դաշնակից» Հայաստանի, այլ ի շահ Ազրպէյճանին։

2022-ի Սեպտեմբերին, Հայաստանի Հանրապետութեան ճանաչուած սահամնին վրայ տեղի ունեցան մարտեր, որուն ընթացքին Հայաստանը անգամ մը եւս դիմեց Ռուսիոյ օժանդակութեան եւ կրկին մերժուեցաւ։

Իսկ վերջապէս, 2023-ին, պատմութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով տեղի ունեցաւ Արցախի ամբողջական հայաթափումը։ Արցախի մէջ տեղեկայուած ռուս խաղաղապահները ոչ մէկ կերպով միջամտեցին եւ ձախողեցան իրենց առաքելութեան մէջ։ Անոնք պատճառաբանեցին, թէ չեն կրնար միջամտել այնքան ատեն որ ազերիական զօրքերը չեն դիրախաւորած ռուսական դիրքերը, ինչ որ անհսկնալի արտայայտութիւն մըն էր, որովհետեւ իրենց այդ վայրը գտնուելու ամբողջ նպատակը զինադադարի հսկումն ու խաղաղ բնակչութեան ապահովութիւնը երաշխաւորելն էր։

Ներկայիս, Հայաստանի կառավարութիւնը հիասթափութիւն յայտնելով Ռուսիոյ կեցուածքէն կը փորձէ նոր դաշնակիցներ եւ գործընկերներ գտնել, ինչպէս՝ Ֆրանսան, Հնդկաստանը, Իրանը. հաւատալով որ անոնք կը կարողանան ապահովել Հայաստանի Հանրապետութեան սահամաններու պաշտպանութիւնը։ Չգիտակցելով, որ անոնք եւս, Ռուսիոյ նման կը հետապնդեն իրենց սեփական շահերը։ Չգիտակցելով, որ հայ ազգի դժբախտութիւններուն թիւ մէկ մեղաւորը ոչ թէ ռուսը կամ ինչ որ այլ օտար ազգ մըն է, այլ նոյնինքն հայը։

Բոլոր այս դէպքերը տեղի ունեցած են Հայոց նորագոյն պատմութեան մէջ, սակայն հայը իր գործունէութիւնը կը շարունակէ նոյն ուղիով։ Տակաւին չհասկցանք, որ մենք մինակ ենք։ Օտար պետութիւնները կը հետապնդեն միայն իրենց սեփական շահերը, եւ հայուն կ՚օժանդակեն միայն երբ այն կը համընկնի իրենց նպատակներուն հետ։ Այս իրականութիւնը լաւագոյն կերպով յայտնած է, Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան հիմնադիր, Արարատեան երկրի «տիքթաթոր»՝ Արամ Մանուկեան.

«Ամէն ոք իր մասին է մտածում: Իր երկրի սահմաններից այն կողմ եթէ նայող կայ, նայում է միայն յանուն իր շահերի: Ոչ ոք ոչ մի մարդ չի ուղարկի տաճկական ճակատ՝ տուն գնացող ռուսներին փոխարինելու համար: Եթէ ընդհանուր ուժերով ճակատ պահելու խօսք էլ է լինում, դա լոկ խօսք է՝ զուրկ իրական հիմքից ու անկեղծութիւնից: Հայերով ո՛չ ոք չի հետաքրքրւում, շօշափելի օգնութիւն հասցնելու մտքով: Դրա հակառակը, կայ դաւադրական վերաբերմունք: Մենակ ենք եւ պէտք է ապավինենք միա՛յն մեր ուժերին՝ թէ՛ ճակատը պաշտպանելու եւ թէ երկրի ներսը կարգ հաստատելու համար»։

Ճիշդ է, որ 21-րդ դարու ընթացքին կարելի չէ պետութիւնը ամբողջովին առանձնացնել այլ երկիրներէ։ Դաշնակիցներ պէտք են, սակայն այդ չի նշանակեր որ մենք պէտք է յենուինք անոնց վրայ, այլ հիմը դնենք փոխշահաւէտ գործունէութեան։ Հայը պէտք է աշխատի կերտելու հզօր պետութիւն մը, որովհետեւ հայ ազգի եւ հայրենիքի փրկութեան միակ ճշմարիտ երաշխաւորողը հայն է։

 

Յարութ Մարկոսեան

Related Posts