Վերլուծություն, Քաղաքականություն

Ալիևի արտահերթ ընտրությունները․ հնարավոր պատճառները

11 / 12 / 2023

Նախորդ շաբաթ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հայտարարեց արտահերթ ընտրությունների անցկացման մասին։  Հիշեցնեմ, որ այս տարվա հոկտեմբերի 31-ին լրացավ նրա կառավարման ճիշտ 20 տարին։ Այս հոդվածում մենք կդիտարկենք այս որոշման հնարավոր պատճառները։

Դեկտեմբերի 7-ին Իլհամ Ալիևը հայտարարեց, որ արտահերթ նախագահական ընտրությունները տեղի կունենան երկու ամսից՝ 2024 թվականի փետրվարի 7-ին։ Իսկզբանե ընտրությունները պետք է անցկացվեին 2025թ․ ապրիլին։ Ընդհանուր առմամբ, այս պրակտիկան նորություն չէ. Ադրբեջանում նախորդ նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները նույնպես անցկացվել են ժամկետից շուտ։ Առաջիկա արտահերթ ընտրությունները կարող են ունենալ հետևյալ պատճառները։

Ներքին պատճառներ

Որպես կանոն, նման ընթացակարգերն ուղղված են ներքին լեգիտիմության ամրապնդմանը, հասարակության և պետական ​​ապարատի համախմբմանը ճգնաժամային իրավիճակների կամ դարաշրջանային որոշումների ակնկալիքով։ Այսպիսի իրադարձություններ կարող են լինել կամ Հայաստանի հետ խաղաղության պայմանագրի կնքումը, կամ պատերազմի մի նոր փուլը։

Ադրբեջանն առանց խաղաղության պայմանագրի Հայաստանից ստացավ այն ամենը, ինչ ուզում էր՝ Լեռնային Ղարաբաղը, «անկլավների» նկատմամբ Ադրբեջանի ինքնիշխանության ճանաչումը, հաղորդակցությունները բացելու և Հայաստանի տարածքը 100 հազարից ավելի ադրբեջանցիներով բնակեցնելու խոստումը։ Այս առումով Բաքվի համար հաշտության պայմանագրի կարիք չկա։ Սակայն վերջին զիջումները, ինչպես նաև նոր համաձայնությունները կարող են հաստատվել ընդհանուր վերջնական փաստաթղթի միջոցով։ Այս առումով համաձայնագիրը կներառի Հայաստանի տարածքային ամբողջականության փոխադարձ ճանաչում, հաղորդակցությունների ապաշրջափակման պատրաստակամություն և այլն։ Նման պայմանավորվածությունները չեն տեղավորվում «Արևմտյան Ադրբեջանի» մասին պաշտոնական քարոզչությամբ տարածվող էքսպանսիոնիստական ​​դիսկուրսի մեջ։ Այսինքն՝ խաղաղ պայմանագիրն ադրբեջանական հասարակության կողմից կարող է ընկալվել որպես զիջում՝ շարունակական հաջողությունների ֆոնին։

Մյուս կողմից, Ալիևին կարող է նոր պատերազմի մանդատ պետք լինել։ Լեռնային Ղարաբաղը գրավելու առաջին պատմական նպատակը ժամանակավորապես իրագործվել է. այսօր արդեն իսկ իրականացվում է «Արևմտյան Զանգեզուրի վերադարձի» և «Արևմտյան Ադրբեջանի վերադարձի» վերաբերյալ անհրաժեշտ տեղեկատվական նախապատրաստական ​​աշխատանքները։ Նոր պատերազմը ենթադրում է նոր մեծ նպատակներ, որոնք հասարակությանը կմիավորեն նախագահ Ալիևի շուրջ։ «Արևմտյան Ադրբեջանի» առասպելը կշարունակի արդարացնել երկրում ցածր կենսամակարդակը, քաղաքական բռնաճնշումները և Ալիևների ընտանիքի ռեժիմի պահպանումը։

Արտաքին պատճառներ

Գալիք 2024 թվականն ավելի հստակ ցույց կտա նոր աշխարհակարգի ուրվագծերը։ Ուժի հիմնական միջազգային կենտրոններում առանցքային իրադարձությունները տեղի կունենան մեկ տարում՝ նախագահական ընտրությունները Ռուսաստանում, նախագահական ընտրությունները ԱՄՆ-ում և ընտրությունները ԵՄ-ում։ Ամենաանկանխատեսելին Վաշինգտոնի և Բրյուսելի ընտրություններն են։ Օրինակ, ԵՄ նոր վերնախավը կարող է փոխել իր արտաքին քաղաքական կուրսը հայ-ադրբեջանական կարգավորման գործընթացում ներգրավվածության հարցում՝ նվազեցնելով իր հետաքրքրությունն ու ներգրավվածությունը։ Իսկ Միացյալ Նահանգների նոր ղեկավարությունը կարող է հեռու մնալ հեռավոր սահմանների հակամարտություններին ակտիվ ներգրավվելուց և կենտրոնանալ իրենց «ետնաբակի» խնդիրների վրա:

Համաշխարհային աշխարհաքաղաքական հնարավոր տեղաշարժերի լույսի ներքո Ալիևի համար կարևոր է ամուր դիրքեր ունենալ: Այս առումով, Լեռնային Ղարաբաղում հաղթանակի էյֆորիան կարող էր անցնել մինչև 2025 թվականը, և առաջին պլան կգային ներքաղաքական խնդիրներ, ինչպիսիք են 600 հազար աղքատների առկայության ֆոնին իշխող կլանի շարունակական հարստացումը և ներդրումները Լեռնային Ղարաբաղում՝ երկրի մարզերում ցածր կյանքի ֆոնին։ Ուստի իշխող վերնախավի համար կարևոր է առաջիկա տարիներին երաշխավորել ամուր դիրքեր, քանի դեռ դա հնարավոր է։

Հանկարծակիությունը որպես նոր հնարավորությունների աղբյուր

Երկրում արտահերթ ընտրությունների անսպասելի հայտարարումն ընդդիմությանը զրկում է թեկուզ նվազագույն շանսերից. փաստացի երկու ամսում անհնար է նախապատրաստվել, առավել ևս՝ հերթական կեղծիքից հետո երկրում իրավիճակը ցնցել։ Միաժամանակ, հավատարիմ պետական ​​ապարատը, ինչպես նաև բնակչության շրջանում էյֆորիայի պահպանումը, 90%-ով երաշխավորում են հերթական հաղթանակը։ Պատմական են դառնալու օկուպացված Լեռնային Ղարաբաղից քվեարկող ադրբեջանցիների ձայները, որտեղ Ալիևը գրեթե 100 տոկոս աջակցություն կստանա։ Այս ամենը կարևոր է Ալիևի կառուցած ազգային նարատիվի ամրապնդման տեսանկյունից։

Ավելին, արտահերթ ընտրությունների հայտարարումը լեգիտիմ հիմք է խաղաղ գործընթացի ձգձգման համար։ Ալիևը կարող է պնդել, որ զբաղված է ներքին գործընթացներով և չի կարող իրեն թույլ տալ խաղաղության պայմանագիր կնքել։ Այսպիսով, նա կշահի առնվազն երեք ամիս։ Ադրբեջանում ընտրություններից հետո Ռուսաստանն ու ԵՄ-ն կլինեն նախընտրական վիճակում։ Նման սահմանային իրավիճակը Ալիևին թույլ կտա պահպանել պարտադրված ստատուս քվոն, որը հիմնված է Ադրբեջանի շահերի վրա։

 

պ.,գ.,թ., ԱՊՐԻ Արմենիայի գիտաշխատող Սերգեյ Մելքոնյան

 

Related Posts