Էսսե

Լիբանանի Հայոց Թեմը

23 / 01 / 2024

Անցեալ յօդուածը՝ «Սփիւռքահայութեան Սիրտը» անդրադարձաւ Լիբանանահայութեան պատմութեան, կազմաւորման, ազդեցութեան եւ դիմագրաուած մարտահրաւէրներուն մասին։ Ծանօթացանք անոր իւրայատկութիւններուն մասին, թէ ինչպիսի յատկանիշներ են որ անոր կը զանազանէն մնացեալ հայկական համայնքներէն եւ թէ ինչո՞ւ ան ստացած է «Սփիւռքահայութեան Սիրտ» կոչումը։

Այս իրականութեան մէջ կարեւորագոյն դերակատարութիւն ունի Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին, հովանաւորութեամբ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան եւ Լիբանանի Թեմի Ազգային Առաջնորդարանի։

Պատմական Ակնարկ

ԺԱ. դարէն ետք, իբրեւ հետեւանք թրքական ցեղերու արշաւանքներու մեկնարկին, մեծ թիւով հայեր ստիպուեցան գաղթել դէպի Կիլիկիայ։ Այստեղ ունեցանք թագաւարութիւն, ինչպէս նաեւ երկրորդ Կաթողիկոսութիւն՝ Կիլիկիոյ Սիս քաղաքին մէջ։ 1375-ին, հակառակ Հայոց Ռուբինեան թագաւորութեան կործանման, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը շարունակեց իր առաքելութիւնը, ստանձնելով հայ բնակչութեան ղեկավարութիւնը։ Օսմանեան Կայսրութեան ճնշումներուն իբրեւ հետեւանք, Հայ Առաքելական Ս. Եկեղեցին յաջորդ դարերուն ընթացքին ապրեցաւ շատ դաժան ժամանակաշրջան մը, սակայն այն կարողացաւ պահել իր յատկութիւնը եւ շարունկեց իր հոգեւորական եւ կրթական ներդրումը կատարել Արեւմտեան Հայաստանի եւ Կիլիկիոյ մէջ։

Վրայ հասաւ Հայոց Ցեղասպանութիւնը, երբ հայ ժողովուրդը անգամ մը եւս ենթարկուեցաւ կոտորածի եւ տեղանհանման։ Գրաւուեցաւ եւ աւերուեցաւ նաեւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան աթոռը։ Բաւական շրջելէ ետք, 1930-ին այն գտաւ նոր հանգստավայր մը, Լիբանանի Անթիլիաս քաղաքին մէջ։ Այսպիսով, Լիբանանը հանդիսացաւ Հայոց Ցեղասպանութենէն վերապրող հայութեան հոգեւոր կեդրոնը։ Սակայն, Հայ Առաքելական Ս. Եկեղեցին չբաւարարուեցաւ միայն հոգեւոր առաքելութեամբ, այլ այն հանդիսացաւ Ազգային Եկեղեցի մը, մեծագոյն դերակատարութիւն ունենալով ղեկավարման, մշակութային եւ կրթական բնագաւառներէ ներս։

Հայ Առաքելական Ս. Եկեղեցին, Լիբանանի մէջ, բացի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութենէն, նաեւ ունի Ազգային Առաջնորդարան։ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան առաքելութիւնը ընդարձակ է, տրուած ըլլալով անոր համաշխարհային կառուցուածքը։ Մինչ Ազգային Առաջնորդարանը կը զբաղի Լիբանանի ներքին առաքելութեամբ։

Եկեղեցին՝ Հայ Համայնքի Ղեկավար

Եկեղեցւոյ դերակատարութիւնը հասկնալու համար համանքի ղեկավարութեան ծիրէ ներս, պէտք է նկատի առնել Ազգային Երեսփոխանական Ժողովը։ Այս ժողովը Լիբանանի Հայոց Թեմի օրէնսդիր բարձրագոյն ժողովն է, որուն մաս կը կազմեն 42 երեսփոխաններ, որոնց մէկ եօթներորդը եկեղեցական է, իսկ վեց եօթներորդը՝ աշխարհական։ Անդամները կ՚ընտրուին չորս տարին անգամ մը, Լիբանանի Թեմի հայ բնակչութեան կողմէ։ Ժողովը կը մշակէ եւ կը հաստատէ օրէնքներ՝ Թեմի Ազգային Իշխանութեան գործունէութեան բոլոր բնագաւառներուն վերաբերեալ, կ’ընտրէ Թեմի առաջնորդը, Ազգային վարչութեան անդամները, կ’ուսումնասիրէ, կը քննէ եւ կը վաւերացնէ Ազգային վարչութեան ծրագիրները, հաշիւները եւ հարցերը։ Իսկ Ազգային Վարչութիւնը, որ կը բաղկանայ 7 կամ 9 աշխարհական անդամներէ կ՚ընտրուի Ազգային Երեսփոխանական Ժողովին կողմէ երկու տարուան համար։ Անոր պարտականութիւնն է հետեւիլ Ազգային Առաջնորդարանի ամէնօրեայ աշխատանքներուն, համադրելու զանազան յանձնախումբերու աշխատանքները, եւայլն։

Եկեղեցին՝ Ընկերային Ծառայող

Հայ Առաքելական Ս. Եկեղեցին յատուկ կարեւորութիւն մը կը ցուցաբերէ ընկերային ժառայութեան, որուն միջոցաւ կը հետապնդէ եւ կը հոգայ իւրաքանչիւր հայու տարապանքները։ Ծառայութիւնները կը ներառեն ժողովրդային տուներու կառուցումէ մինչեւ ամէնօրեայ պէտքերու մատակարարում։ Ինչպէս նաեւ բուժարանի, որբանոցի, ծերանոցի եւ շատ մը այլ հաստատութիւններու գործունէութիւն։

Եկեղեցին՝ Մշակութային Տուն

Մշակութային բնագաւարէ ներս կարեւորագոյն տեղ ունին Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան տպարանը եւ թանգարանը։

Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան տպարանը հիմնադրուած է 1931-ին։ Այն ներկայիս կը հրատարակէ զանազան լեզուներով գրուած պարբերաթերթեր եւ գիրքեր։ Սակայն, անոր կարեւորագոյն առաքելութիւնն է Արեւմտահայերէն գիրգերու պահպանումն ու հրատարակութիւնը։

Իսկ թանգարանին մէջ տեղադրուած են Հայոց Ցեղասպանութեան ժամանակաշրջանին ազատուած եկեղեցական իրեր, ծիսական զգեստներ, ձեռագիրներ, մատեաններ, տպագիր գիրքեր, խաչքարեր, դրամներ, հնագիտական ցուցանմուշներ, գորքեր, ասեղնագործութիւններ, գծագրութիւններ։

Եկեղեցին՝ Կրթական Օճախ

Հայ Առաքելական Ս. Եկեղեցին մեծագոյն ներդրում ունեցած է նաեւ կրթական ծիրէ ներս։

Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան հովանիի տակ գործող դրպրեվանքը կը հանդիսանայ սփիւռքահայութեան հոգեւոր կրթական կեդրոնը, որ կը պատրաստէ Հայ Առաքելական Ս. Եկեղեցւոյ ապագայ հոգեւոր հովիւները։ Աւելին, Ազգային Առաջնորդարանի հետ համագործակցութեամբ, Լիբանանի տարածքին կը գործեն 14 Կիրակնօրեայ դպրոցներ, որոնց նպատակն է Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ դաւանութեան եւ աւանդութեան համաձայն մանուկներուն եւ պատանիներուն ջամբել կրօնական դաստիարակութիւն եւ եկեղեցւոյ վերաբերեալ գիտելիքներ եւ ծանօթութիւններ։

Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան դերը կրթական ծիրե ներս չբաւարաուիր միայն հոգեւոր դաստիարակութեամբ։ Այն ունի նաեւ Հայ Եկեղեցւոյ Համալսարանական Ուսանողներու Միութիւնը (ՀԵՀՈՄ), որուն կ՚անդամակցին Լիբանանի համալսարաններու եւ այլ կրթական բարձրագիյն հաստատութիւններու ուսանողներն ու շրջանաւարտները։ Այլ կարեւորագոյն գործունէութիւն կը ցուցաբերեն Կաթողիկոսութեան հայագիտական եւ մանկավարժական բաժանմունքներու համալսարանական մակարդակի դասաւանդութիւններու ծրագիրները։

Եւ վերջապէս, կարեւորագոյնը, Ազգային Առաջնորդարանի հովանիի տակ կը գործեն զանազան Ազգային Վարժարաններ Լիբանանի տարբեր շրջաններու մէջ, որոնք հայեցի դաստիարակութիւն կը փոխանցեն նոր սերունդներուն եւ կ՚ապահովեն անոնց հայկական միջավայրի մէջ մեծանալը խուսափելով օտարամոլութենէ եւ ձուլումէ։

Հայ Առաքելական Ս. Եկեղեցին Լիբանանի մէջ կը տանի հսկայածաւալ գործունէութիւն անոր զանազան ծրագիրներու միջոցաւ։ Տասնամեակներու ընթացքին հիմնադրուած հաստատութիւններու, ազգային վարժարաններու եւ եկեղեցիներու շնորհիւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնն ու Ազգային Առաջնորդարանը կը շարունակեն Լիբանանհայութեան պահպանել, խնայելով եւ հոգալով անոր պէտքերը։ Սակայն, անոր կարեւորագոյն առաքելութիւնն է սատարել Լիբանանհայութեան, որ ան ապրի ու զարգանայ իբրեւ հայ։

Յարութ Մարկոսեան

 

Related Posts