Արխիվ

Հայաստանում՝ երկրաշարժ, Ադրբեջանի համար՝ տոն 

07 / 12 / 2023

Ուղիղ 35 տարի առաջ՝ 1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Հայաստանի հյուսիսում հզոր երկրաշարժ տեղի ունեցավ։ Տասնյակ հազարավոր մարդիկ մահացան, հարյուր հազարները մնացին անօթևան։ Այս ողբերգությունը արձագանք գտավ ողջ աշխարհում՝ օգնություն հասցվեց, փրկարարներ ժամանեցին։ Բայց Ադրբեջանում ողբերգությունը հրճվանք ու ժողովրդական տոնախմբություն առաջացրեց։ Հակամարտության բուն պատճառը ոչ թե տեղական տարածքային խնդիրն էր, այլ հենց այս հայատյացությունը:

Ինչ էր տեղի ունեցել

1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ին, տեղական ժամանակով ժամը 11։41-ին, Հայաստանի հյուսիսում էպիկենտրոնում 10 բալ ուժգնությամբ երկրաշարժ տեղի ունեցավ։ Սպիտակ քաղաքն ամբողջությամբ ավերվեց, հանրապետության երկրորդ և երրորդ քաղաքները՝ Լենինականն ու Կիրովականը (Գյումրի և Վանաձոր) լրջորեն տուժեցին։ Պաշտոնական տվյալներով՝ զոհվեց 25 հազար մարդ, այլընտրանքային հաշվարկներով՝ 40 հազար։ Ավելի քան 500 հազար մարդ մնացեց անօթևան, Հայաստանի հյուսիսը, որտեղ կենտրոնացած էր հանրապետության արդյունաբերության մեծ մասը, փլատակների տակ անցավ։ Տասնյակ հազարավոր հայեր անմիջապես մեկնեցին աղետի գոտի՝ օգնություն ցուցաբերելու։

ԽՍՀՄ իշխանությունների և միջազգային հանրության արձագանքը

Ողբերգության հետեւանքների վերացման հանձնաժողովը գլխավորեց ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի նախագահ Նիկոլայ Ռիժկովը։ Հետագայում երկրաշարժի հետեւանքների վերացման գործում մատուցած ծառայությունների համար նրան շնորհվել է Հայաստանի ազգային հերոսի կոչում։ Փրկարարական աշխատանքներին անմիջապես միացել են Հայաստանի տարածքում տեղակայված 20 հազար խորհրդային զինվորականներ։ Վերականգնողական աշխատանքներին եկան 45 հազար շինարարներ ԽՍՀՄ տարբեր հանրապետություններից։

Օգնության տրամադրմանը մասնակցել են ոչ միայն միութենական հանրապետությունները, այլ նաև 111 այլ երկրներ, որոնք տրամադրել են փրկարար սարքավորումներ, մասնագետներ, սնունդ և դեղորայք, հիմնել են դաշտային հիվանդանոցներ։

Ադրբեջանի արձագանքը

Երկրաշարժի ժամանակ Ադրբեջանում հայ բնակչության դեմ ջարդերի երեք ալիք էր եղել՝ 1987 թվականի վերջին Չարդախլուում, 1988 թվականի փետրվարին Սումգայիթում և Կիրովաբադում և 1988 թվականի նոյեմբերին համատեղ բնակության գրեթե ողջ արեալում (Բաքու, Կիրովաբադ, Նախիջևան և այլն)։ Այդ ժամանակ դեռ ռազմական գործողությունները չէին սկսվել, հայերը դեռ ոչ մի հաջողություն չէին ունեցել մարտի դաշտում։ Բայց արդեն կար ատելություն հայերի նկատմամբ։

Շատերը հիշում են, որ Ադրբեջանով Հայաստան մեկնող գնացքները ժամանել են աղետի գոտի՝ շնորհավորական գրություններով։ Օրինակ՝ Վարդգես Արծրունին, ով այդ տարիներին ղեկավարում էր Հայաստանի շինարարական համալիրը, նշել է. «Ցիստեռնների վրա գրված էր. «Շնորհավորում ենք երկրաշարժի կապակցությամբ, մաղթում ենք դրա կրկնությունը»։ Ջոկատը հետ ուղարկվեց։ Հենց այդ ժամանակ պարզ դարձավ, որ հաշտություն չի լինելու։ Սա անհնար է մոռանալ։ Քիչ ավելի ուշ հայտնի դարձավ, որ ադրբեջանական երկաթուղային ճանապարհով ընթացող պարենային մարդասիրական օգնություններով գնացքները քշվել են դեպի կայարանների պահեստային ճանապարհներ։ Մի քանի օր շարունակ անջատել են սառնարանները, իսկ այն բանից հետո, երբ մսամթերքն ու այլ մթերքները դարձել են անօգտագործելի, գնացքն ուղարկվել է աղետի գոտի։ Ցեմենտով մեքենաներ պտտասեղանները լցվել են ջրով և 2-3 օր հետո ուղարկել աղետի գոտի»։

Ադրբեջանի մայրաքաղաք Բաքվում զանգվածային տոնակատարություններ են սկսվել։ Ահա թե ինչպես է գեներալ Ալեքսանդր Լեբեդը նկարագրել այս իրադարձությունները։

«Թաղամասները փայլում էին և ոռնում էին կատաղած հրճվանքով։ Մարդիկ, ովքեր իրենց այս կամ այն ​​աստիճան քաղաքակիրթ, բարձրաշխարհիկ և կրթված էին համարում, շատ, ենթադրաբար, Ղուրանի պատվիրանները դավանող հավատացյալներ, այս բոլոր մարդիկ միահամուռ մղումով անպարկեշտ կերպով բարբարոսաբար նշում էին ուրիշների վիթխարի դժբախտությունը: Ես անկեղծորեն ուզում էի ավտոմատ վերցնել և երկար կրակահերթով անցնել անիծված ինը հարկանի շենքի վրայով։ Եվ գոնե այս կերպ ստիպել կապիկների մակարդակի հասած մարդկանց նորից վերադառնալ մարդկային կերպարանքին»։

Կովկասագետ Կարեն Իգիթյան

 

Related Posts